Co to jest program lekowy i jakie są jego założenia?

Program lekowy to świadczenie gwarantowane, zapewniające zastosowanie innowacyjnych, kosztownych substancji czynnych, które nie są finansowane w ramach świadczeń gwarantowanych. Leczenie w wybranych jednostkach chorobowych jest prowadzone bezpłatnie i obejmuje ściśle zdefiniowaną grupę pacjentów.

Założenia programu lekowego to:

• PODNIESIENIE STANDARDÓW LECZENIA – celem programu lekowego jest podniesienie standardów leczenia pacjentów z konkretnymi jednostkami chorobowymi.
• DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII – w programie wykorzystywane są nowoczesne i wysokokosztowe terapie niedostępne w danej chwili w ramach świadczeń gwarantowanych.
• BEZPŁATNE LECZENIE – udział w programie lekowym gwarantuje bezpłatne leczenie.
• DO PROGRAMU KWALIFIKUJE LEKARZ – decyzję o kwalifikacji chorego do programu lekowego podejmuje – w oparciu o szczegółowe kryteria – lekarz placówki posiadającej kontrakt w tym zakresie z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Więcej o programach lekowych, w tym kierowanych dla onkologii i hematologii dziecięcej przeczytasz TUTAJ

Apel organizacji do Minister Zdrowia

Organizacje apelują o:

pilne podjęcie działań systemowych na rzecz zapewnienia rzeczywistego, równego i terminowego dostępu do programów lekowych dla wszystkich pacjentów spełniających kryteria kwalifikacji.

Dokument zawiera wyniki analiz przeprowadzonych przez Fundację My Pacjenci (zobacz raport) oraz firmę EconMed (zobacz raport), które pokazują, że:

• dostęp do leczenia zależy od miejsca zamieszkania i możliwości finansowych ośrodka, a nie wyłącznie od wskazań medycznych;
• pacjenci doświadczają długiego oczekiwania, braku informacji i wykluczeń systemowych;
• w praktyce funkcjonują nieformalne kolejki i ograniczenia przyjęć wynikające z obaw o finansowanie;
• programy lekowe – choć oceniane przez pacjentów jako najbardziej skuteczne i często przełomowe terapie – pozostają niedostępne dla wielu kwalifikujących się pacjentów.

Apel przedstawia stanowisko organizacji:

Uważamy, że o rozpoczęciu leczenia powinny decydować wyłącznie wskazania kliniczne pacjenta, a nie limity kontraktowe czy brak płynności finansowej ośrodka. Programy lekowe dedykowane są pacjentom z ciężkimi, często szybko postępującymi chorobami, u których terminowe rozpoczęcie leczenia ma kluczowe znaczenie kliniczne. Jednocześnie szybkie rozpoczęcie leczenia pozwala wielu pacjentom na powrót do życia rodzinnego i społecznego, a także aktywności zawodowej. Ogranicza również [red. szybkie rozpoczęcie leczenia] ryzyko powikłań i konieczność hospitalizacji, co w efekcie zmniejsza długoterminowe koszty ponoszone przez system ochrony zdrowia. 

Postulaty organizacji pacjentów

1. Zapewnienie realnego dostępu do programów lekowych

Każdy pacjent, który spełnia kryteria programu lekowego powinien mieć możliwość skorzystania z tej formy leczenia. O włączeniu do programu powinna decydować sytuacja kliniczna pacjenta, a nie możliwości finansowe ośrodka, do którego trafi. Programy lekowe są jedną z form świadczeń gwarantowanych a to oznacza, że uzyskanie dostępu do refundowanych leków w nich ujętych nie powinno być utrudnione dla pacjentów spełniających kryteria.

2. Gwarancja pełnego finansowania całego procesu leczenia

System ochrony zdrowia powinien zapewniać finansowanie całego procesu leczenia w ramach programów lekowych, a nie wyłącznie samego leku. Świadczenia towarzyszące stanowią często istotne ograniczenie w dostępie do terapii, dlatego niezbędne jest objęcie finansowaniem diagnostyki kwalifikującej do programu, wszystkich wymaganych wizyt i konsultacji oraz hospitalizacji pacjentów.

3. Stabilność i przewidywalność finansowania

System powinien zapewniać stabilne i przewidywalne warunki finansowania programów lekowych poprzez terminowe rozliczanie świadczeń oraz pełną refundację leczenia wszystkich pacjentów włączonych do programów. Niezbędne jest także wyeliminowanie ryzyka finansowego po stronie szpitali, tak aby decyzje o kwalifikacji pacjentów do leczenia mogły być podejmowane wyłącznie w oparciu o przesłanki medyczne.

4. Wyrównanie dostępu w całym kraju

Konieczne jest zapewnienie równego dostępu do programów lekowych w całej Polsce poprzez umożliwienie ich realizacji w liczbie ośrodków adekwatnej do rzeczywistych potrzeb pacjentów, przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniej jakości i bezpieczeństwa leczenia.

Niezbędne jest wyrównanie szans w dostępie do terapii niezależnie od miejsca zamieszkania, w tym poprzez poprawę wyceny świadczeń ambulatoryjnych oraz umożliwienie realizacji części procedur bliżej miejsca zamieszkania pacjenta.

Kontrakty z Narodowym Funduszem Zdrowia powinny uwzględniać rzeczywistą i zmieniającą się liczbę pacjentów wymagających leczenia. System finansowania powinien jednocześnie zapewniać możliwość objęcia terapią wszystkich pacjentów spełniających kryteria kwalifikacji, niezależnie od wcześniej zaplanowanego poziomu kontraktu. Jednocześnie bariery administracyjne powodujące opóźnienia w uruchamianiu programów lekowych powinny zostać zidentyfikowane i usunięte. W tym kontekście proponujemy również wprowadzenie „Karty Diagnostyki i Leczenia w Programie Lekowym (DiLP)”, która – na wzór karty DILO – zapewniałaby szybką ścieżkę diagnostyki i kwalifikacji, koordynację leczenia oraz gwarancję rozpoczęcia terapii w określonym czasie.

Organizacje widzą za zasadne wprowadzenie 4. kategorii dostępności refundacyjnej – „rozwiązania pośredniego” między klasyczną refundacją apteczną a programami lekowymi. Dzięki temu pacjenci z chorobami przewlekłymi (innymi niż onkologiczne) mogliby otrzymywać wybrane leki w warunkach pozaszpitalnych. Niektóre terapie (głównie doustne i podskórne) należałoby wręcz całkowicie przenieść z programów lekowych do refundacji otwartej, pozostawiając jedynie kryteria włączenia oraz wyselekcjonować placówki ambulatoryjnej opieki specjalistycznej oraz lekarzy uprawnionych do ich ordynowania. Takie rozwiązanie pozwoliłoby zmniejszyć biurokrację, odciążyć szpitale i zwiększyć dostęp pacjentów do terapii.

5. Zapewnienie równego traktowania wszystkich grup pacjentów

System ochrony zdrowia powinien gwarantować równy dostęp do programów lekowych niezależnie od obszaru terapeutycznego. Należy unikać rozwiązań, które w praktyce prowadzą do uprzywilejowania wybranych grup pacjentów kosztem innych. Wdrażane zmiany systemowe powinny mieć charakter spójny i obejmować wszystkich pacjentów wymagających nowoczesnego leczenia, a nie jedynie wybrane obszary terapeutyczne. W szczególności zmiany nie powinny prowadzić do trwałego różnicowania dostępu do leczenia pomiędzy grupami pacjentów.

6. System informacji dla pacjentów

Pacjenci powinni mieć zapewniony łatwy i przejrzysty dostęp do informacji o dostępnych programach lekowych w danym obszarze terapeutycznym, na przykład poprzez ogólnodostępną wyszukiwarkę. Niezbędne jest również wprowadzenie dla placówek oraz lekarzy prowadzących, obowiązku informowania pacjentów o możliwości skorzystania z leczenia w ramach programów lekowych, jeśli pacjent spełnia kryteria kwalifikacji. Brak dostępu do informacji w praktyce prowadzi do wykluczenia pacjentów i uniemożliwia im skorzystanie z przysługujących świadczeń.